Luật Thủ đô 2026 - "đòn bẫy chiến lược" mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội
Hà Nội là Thủ Đô, là trung tâm chính trị, văn hoá và khoa học kỹ thuật, đồng thời là trung tâm lớn về giao dịch kinh tế và quốc tế của cả nước. Với vị trí trái tim của cả nước, Hà Nội từng bước định hình lại mô hình phát triển theo hướng hiện đại, sáng tạo và bền vững hơn.
Năm 2025 đánh dấu một bước tiến mang tính đột phá. Hà Nội đi đầu trong việc sắp xếp tổ chức máy móc, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; sắp xếp 526 phường, xã, thị trấn thành phố 126 phường, xã. Bộ máy hệ thống chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp của thành phố đi vào hoạt động, từng bước tháo gỡ khó khăn, đi đầu trong phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính và chuyển đổi số; tạo bước chuyển mới trong tư duy và hành động kiến trúc tạo phát triển, nâng cao chất lượng, hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Năm 2025 cũng mang ý nghĩa bàn luận khi nhiều tài khoản lớn của Hà Nội được phát triển khai đồng bộ, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Thành phố tiếp tục hoàn thiện cơ thể, đưa ra các kế hoạch phát triển Thủ đô và điều chỉnh các chiến lược chung trong phạm vi tầm nhìn. Những sách này không quyết định giải quyết bài toán tăng trưởng trước mắt mà còn định hình không phát triển dài hạn của Hà Nội theo hướng đô thị hiện đại, đa cực và liên kết khu vực.
Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước và Thủ đô bước vào kỷ nguyên phát triển mới, yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, thích ứng với biến động nhanh chóng của thực tiễn đặt ra yêu cầu cung cấp thiết kế phải xây dựng một giải pháp vượt trội vượt trội hơn. Đặc biệt, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và nhu cầu thí điểm các mô hình quản trị mới trong các lĩnh vực như đô thị, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số càng làm rõ tính tất yếu của việc sửa đổi luật.
Từ thực tế phát triển khai Luật Thủ Đô 2024, nhiều cơ chế đặc thù trước đây đã ngày càng trở nên phổ biến trong hệ thống luật chung, tạo tính vượt trội của luật bị thu hẹp. Theo Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội Trần Đức Thắng, dù có nhiều thành phần song vẫn còn những điểm cản trở vươn lên của Thủ Đô. Bức tranh phát triển của Hà Nội vẫn còn những mảng xám: Tăng trưởng chưa thực sự vững chắc; giải pháp đầu tư công khai chậm chạp; công ty phối hợp liên ngành, đặc biệt giữa cơ sở dữ liệu và cơ sở dữ liệu, vẫn thiếu thông tin rõ ràng.
Do đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng tầm vị trí, hướng tới mục tiêu xây dựng Hà Nội phát triển theo định hướng “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, vai trò trung tâm, hướng dẫn và lan.
Quá trình xây dựng Luật Thủ Đô 2026 là phát huy trí tuệ tập thể của các cơ quan, ban, ngành và địa phương sau một thời gian nghiên cứu và chuẩn bị kỹ thuật lưỡng. Luật Thủ Đô 2026 được xây dựng trên cơ sở sâu sắc các tài khoản lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong thời kỳ mới. Trong quá trình thảo luận về Luật Thủ đô sửa đổi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh, việc sửa Luật Thủ đô không chỉ đơn thuần là việc hoàn thiện một đạo luật cụ thể. Đây là cơ hội thực chất, bước đi có ý nghĩa chiến lược nỗ lực kiến tạo một mô hình cơ chế phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội với vị trí rất đặc biệt, trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là động lực phát triển cả nước. Đây chính là một điều đặc biệt, một yêu cầu rất lớn đối với Thủ Đô Hà Nội. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phải lấy người dân làm trung tâm, mọi chính sách phát triển Thủ đô phải dựa trên cơ sở công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm quyền và sự an toàn cho người dân Thủ Đô.
Ngày 23/4/2026, tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô 2026, đánh dấu bước sóng lịch sử trong tư duy quản trị Thủ đô trong kỷ nguyên mới.
Ba nhóm đột phá lớn
Luật Thủ Đô 2026 gồm 9 chương, 36 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Riêng khoản 4 Điều 8, khoản 6 Điều 36 có hiệu lực thi hành từ Luật thông qua. Một trong những điểm đáng chú ý của Luật là tập trung phân cấp, phân quyền và trao quyền cho Hà Nội.
Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, Luật Thủ đô 2026 tạo ra 3 nhóm đột phá bao gồm: Bước phá về thể chế; Bước đi về tư vấn phát triển; Bước phát triển không có thời gian phát triển. Trong đó, về thể chế, luật trao quyền cho Hà Nội xây dựng cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ Đô. Thành phố đã được quyết định tổ chức máy móc, con người để tổ chức hoạt động này. Về tư vấn duy phát triển, Luật Thủ đô 2026 tập trung xây dựng mô hình phát triển mới cho Thủ Đô, gắn kết với các mô hình kinh tế mới. Về không gian phát triển, Luật mở rộng cơ chế liên kết giữa Hà Nội với các địa phương trong và ngoài khu vực, đồng thời tạo cơ chế phát triển không gian dồi dào, không có khoảng cách thấp và định hướng cho không có khoảng cách cao trong tương lai.
Luật cũng trao thêm quyền cho Hà Nội trong tổ chức máy móc, chế độ công việc; quy trình và quản lý không gian Thủ đô; phát triển đô thị theo mô hình TOD; chỉnh trang đô thị; bảo vệ môi trường; quản lý tài nguyên; bảo đảm trật tự, an toàn đô thị; quản lý di tích, du lịch, giáo dục, y tế và khoa học công nghệ; thử nghiệm cơ chế có kiểm soát (sandbox)…
Liên quan cơ chế huy động nguồn lực phát triển Thủ đô, Luật Thủ đô 2026 quy định Hà Nội được hưởng 100% tài khoản tăng thu ngân sách; phát hành trái phiếu Thủ đô, trái phiếu dự án, trái phiếu xanh. Đi từ ngân sách nhà nước; Quyết định chủ tài khoản đầu tư các dự án lớn, quan trọng thuộc thẩm quyền Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ.
Về khai thác kết cấu hạ tầng, Luật Thủ đô 2026 cho phép Hà Nội mở rộng phương thức khai thác thác, huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước nâng hiệu quả tài sản công. Thành phố được cấp phép cho kỹ sư, nhượng quyền khai thác một số công trình để tạo thêm nguồn lực phát triển.
Nhằm phát triển nguồn nhân lực, Luật quy định cơ chế thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao thông qua chính sách tiền lương, nhà ở, đãi ngộ và đầu tư cơ sở vật chất cho cơ sở đào tạo. Hà Nội cũng được áp dụng nhà sách chính sách cho các cơ quan, công chức, thành phố và thành phố làm việc tại Trung tâm làm việc tại Hà Nội; đồng thời được thuê chuyên gia dịch vụ xử lý các vấn đề phát triển của Thủ đô.
Đưa Luật Thủ đô 2026 vào cuộc sống
Ngay sau khi Luật Thủ đô 2026 được thông qua, thành phố Hà Nội đã khẩn trương ban hành các văn bản chỉ đạo, điều hành quan trọng phấn bảo đảm phát triển khai thi hành luật được thực hiện bài bản, thống nhất và hiệu quả.
Ngày 5/4/2026, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chỉ thị số 15-CT/TU về tổ chức phát triển thi hành Luật Thủ đô 2026. Chỉ thị bao li toàn diện các nhiệm vụ tâm trí, đặt ra yêu cầu cao đối với cả hệ thống chính trị trong tổ chức thực thi luật. Trong đó, một trong những nội dung được nhấn mạnh là công việc đầy đủ, sâu sắc, vai trò và ý nghĩa của Luật Thủ Đô 2026; xác định việc thi hành luật là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt, có tính quyết định đối với việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
Trong buổi tiếp xúc tri sau kỳ thi thứ nhất, Quốc hội khóa XVI ngày 6/5/2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Đức đã chỉ đạo các cấp, ngành tập trung vào 4 nhiệm vụ tâm trí từ nay đến cuối năm ứng dụng Thủ đô 2026 bước vào cuộc sống. Cụ thể: trương cụ thể hóa các điều khoản của Luật Thủ đô 2026; ban hành đầy đủ các chính sách trước ngày 15/6/2026 để thực hiện từ ngày 1/7/2026, đồng thời hiển thị thu hồi các dự án treo, phát triển chậm; quyết định xử lý 5 "điểm chớp" bao gồm ngập nước, tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, trật tự xây dựng và an toàn thực phẩm ngay trong tháng đầu năm 2026; xử lý trách nhiệm đầu tiên nếu xảy ra việc xây dựng trái phép.
Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng yêu cầu các cấp, ngành đẩy mạnh chuyển đổi số thực chất, lấy sự hài hước của người dân làm thước đo năng lực của cán bộ; Hãy quyết định loại bỏ những biện pháp tránh né, liều lĩnh trách nhiệm. Các cấp độ, ngành đảm bảo phát triển kinh tế đi đôi với bảo tồn văn hóa; bảo đảm mọi người dân, ít nhất là đối tượng chính sách, đều được hưởng lợi từ việc phát triển.
Tiếp đó, ngày 5/7/2026, tại Hội nghị Phát triển khai, thi hành Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 do thành phố Hà Nội tổ chức, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng quán triệt, phát triển các nội dung chính Chỉ thị của Ban Thường vụ Thành ủy và Kế hoạch của UBND thành phố về tổ chức thi hành Luật Thủ đô năm 2026.
Để bảo đảm Luật thực sự đi vào cuộc sống, lãnh đạo thành phố Hà Nội đề nghị các cấp, các ngành tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm: Trước hết là quán triệt đầy đủ tinh thần chỉ thị số 15-CT/TU của Ban Thường Thành nhiệm vụ; xác định việc phát triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2026 là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt của từng cơ quan, đơn vị; Cùng với đó là cao nhất về nhận thức và hành động trong toàn bộ giá trị chính của hệ thống từ các thành phố đến cơ sở dữ liệu; đề cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu trong trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và cam chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.
Theo Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng, quá trình phát triển phải thực hiện theo nguyên tắc “rõ người, xác định việc làm, xác định tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, xác định quyền”; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, đáp ứng kịp thời chấn thương, xử lý nghiêm trọng các trường hợp chậm chạp, né tránh, phun trách nhiệm.
Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng cũng cho biết, việc phát triển thi hành Luật Thủ đô năm 2026 phải được đặt trong tổng thể gắn kết chặt chẽ với ba văn kiện lớn của thành phố, bao gồm: quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm; Quyết định 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới và Luật Thủ đô năm 2026. Đây là ba văn kiện có tính tương tác, đồng bộ, cần được phát triển khai thống nhất trong cùng một thời điểm để tạo nền tảng phát triển lâu dài cho Thủ đô.
Việc tổ chức thi hành Luật Thủ đô 2026 là nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa trong công việc hoàn thiện cơ thể, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy các cơ chế thù địch cho Thủ đô. Vì vậy, các sở hữu, cấm, ngành được yêu cầu nghiêm túc phát triển, bảo đảm tiến độ, chất lượng, đưa ra các phần quy định sớm đi vào cuộc sống.
Theo Cổng thông tin điện tử Quốc hội